Als kleine jongen trok ik op woensdagmiddagen vaak met mijn opa de polders in. We keken naar vogels, ontdekten planten en spraken over het landschap en de natuur. Met een gevonden stok wees mijn opa aan wat er groeide en leefde. Die wandelingen hebben mijn verbondenheid met natuur en landschap gevormd. De natuur begon gewoon aan de rand van het dorp. Veel van dat landschap is inmiddels verdwenen of ingrijpend veranderd. Wat mij vooral raakt, is dat daarmee ook de vanzelfsprekendheid verdwijnt, waarmee mensen de natuur kunnen ontdekken en beleven.
Die herinnering kwam terug toen ik het nieuwe rapport Basiskwaliteit Natuur in het landelijk gebied las. Het gaat over iets wat we bijna vanzelfsprekend zouden moeten vinden. Een landschap waarin gewone planten en dieren weer algemeen kunnen zijn. Geen natuur die zich beperkt tot beschermde gebieden, maar een gezonde ecologische basis voor het hele landelijk gebied. Juist daarin zie ik een belangrijke kans voor het Groene Hart. We praten al jaren over stikstof, bodemdaling, waterkwaliteit, klimaat en de toekomst van de melkveehouderij. Vaak als afzonderlijke problemen met afzonderlijke oplossingen. Maar ons veenweidelandschap is één samenhangend systeem, waarin water, bodem, landbouw, natuur en landschap onlosmakelijk verbonden zijn. Toch blijven we het landschap bestuurlijk en maatschappelijk opdelen. Hier landbouw, daar natuur. Hier waterbeheer, daar biodiversiteit. Voor vrijwel iedere opgave bestaan eigen programma’s, doelstellingen en verantwoordelijke organisaties. Maar wie voelt zich nog verantwoordelijk voor de kwaliteit van het landschap als geheel?
Het rapport maakt duidelijk dat herstel begint bij de basis: schoon water, een gezonde bodem, voldoende leefgebied en passend beheer. Voor het veenweidelandschap betekent dat onder meer aandacht voor grondwaterstanden, kruidenrijke graslanden, sloten en natuurvriendelijke oevers. Niet overal dezelfde natuur creëren, maar de eigen kwaliteiten van het open veenweidelandschap versterken. Daar ligt wat mij betreft ook de kans om de discussie tussen landbouw en natuur een andere richting te geven. Boeren en natuurbeheerders worden nog te vaak als tegenovergestelde partijen beschouwd. Terwijl ze werken in hetzelfde landschap, afhankelijk zijn van dezelfde bodem en hetzelfde water en ieder over waardevolle kennis en vakmanschap beschikken. Waarom beschouwen we hen niet veel nadrukkelijker als gelijkwaardige partners in het beheer van ons landschap?
Natuurlijk vallen hun belangen niet altijd samen. Hogere grondwaterstanden en ander beheer kunnen ingrijpende gevolgen hebben voor agrarische bedrijven. Tegelijkertijd kunnen natuurbeheerders hun doelen niet duurzaam bereiken wanneer de omstandigheden buiten hun terreinen onvoldoende verbeteren. Een gezamenlijke aanpak vraagt daarom ook om een betrouwbaar economisch toekomstperspectief voor de landbouw en een eerlijke vergoeding voor de maatschappelijke diensten die boeren en andere beheerders leveren. Daar ligt een duidelijke verantwoordelijkheid voor de overheid. We kunnen niet blijven vragen om veranderingen zonder de voorwaarden te scheppen om die mogelijk te maken. Dat vraagt om langjarige zekerheid, samenhangende keuzes in waterbeheer en grondgebruik en vooral om meer daadkracht in de uitvoering. Aan plannen en overleg ontbreekt het in het Groene Hart niet. Maar de kwaliteit van ons landschap verbetert niet op papier.
Voor mij biedt Basiskwaliteit Natuur een ander vertrekpunt. Niet beginnen bij wat landbouw en natuur van elkaar scheidt, maar bij wat een gezond landschap nodig heeft. Een landschap waarin boeren toekomst hebben, natuur weer vanzelfsprekend is en mensen de rijkdom van hun eigen omgeving kunnen blijven ontdekken.
Misschien denk ik daarbij ook aan die wandelingen met mijn opa. Niet omdat vroeger alles beter was, maar omdat ik volgende generaties gun dat zij net zo’n band met hun landschap kunnen opbouwen.
De toekomst van het Groene Hart wordt niet alleen bepaald door wat we beschermen, maar vooral door wat we samen weten te herstellen.
Lees het rapport: Basiskwaliteit Natuur in het landelijk gebied – Een uitwerking van condities per landschapstype (oktober 2026).
Alex Ouwehand,
Secretaris Stichting Groene Hart
Zoals gebruikelijk zijn reacties welkom via info@groenehart.info.
Foto veenpluis Nieuwkoopse Plassen © Chris Peel via Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
