Het slechtste compromis is een compromis dat niet gaat werken
Eindelijk ligt er weer een begin van een serieuze stikstofaanpak. En bijna onmiddellijk nemen we onze vertrouwde posities weer in. Voor de één gaat het pakket te ver, voor de ander niet ver genoeg. De doorrekening van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) laat zien dat deze aanpak veel kan opleveren, maar geen zekerheid biedt dat natuurherstel, perspectief voor boeren én ruimte voor vergunningverlening daadwerkelijk worden bereikt. Laten we daarom niet direct bepalen wat erbij of eraf moet, maar eerst vaststellen wat nodig is om samen een koers te kiezen die wél standhoudt.
Na jaren stikstofcrisis ligt er eindelijk iets waarop we verder kunnen bouwen. Dat is winst. Maar het PBL houdt ons ook een ongemakkelijke spiegel voor. De doelen voor de landbouw kunnen binnen bereik komen, maar daarvoor moet veel goed gaan. De uitvoering is buitengewoon ambitieus. De druk op kwetsbare natuur neemt af, maar blijft groot. En of daarmee voldoende basis ontstaat om de vergunningverlening structureel en juridisch houdbaar vlot te trekken, is geen uitgemaakte zaak. Mijn eerste reactie kan zijn. Dan moet er dus een schep bovenop. Een boer kan dezelfde doorrekening lezen en denken. Straks doe ik alles wat van mij gevraagd wordt en is het nóg niet genoeg. Als we ons onmiddellijk op die posities vastzetten, begint precies de discussie opnieuw waarin we jarenlang gevangen hebben gezeten.
Misschien is daarom een andere vraag belangrijker dan welke maatregel erbij of eraf moet. Wat hebben we van elkaar nodig om ons voor de komende tien jaar aan dezelfde koers te durven verbinden?
Dat vraagt iets van iedereen. Van natuurorganisaties dat we niet alleen zeggen wat er méér moet. Van boerenorganisaties dat extra zekerheid voor de natuur niet automatisch een bedreiging is. En van de overheid dat zij geen zekerheid belooft die ze niet kan waarmaken.
Want misschien hoeven we ook niet alles zeker te weten. Een betrouwbare afspraak is niet een afspraak waarin alle onzekerheid verdwenen is, maar waarin we samen hebben afgesproken hoe we met die onzekerheid omgaan. Spreek daarom vooraf af welke resultaten onderweg zichtbaar moeten worden. Kijk daarbij naar emissies, natuurherstel én de juridische ruimte voor vergunningverlening en legalisering van PAS-melders. En leg vast wat we doen wanneer resultaten mee- of tegenvallen. Niet opnieuw tegenover elkaar gaan staan, maar samen verantwoordelijkheid nemen voor de uitkomst.
Dan hoeft één tegenvaller niet opnieuw een grote crisis te worden. En hoeft een boer die vandaag investeert niet te vrezen dat op korte termijn de spelregels opnieuw gaan veranderen.
We hoeven vandaag niet allemaal hetzelfde te vinden. We moeten vooral voorkomen dat we ons zo vastzetten in ons eigen gelijk dat we over tien jaar opnieuw tegenover elkaar staan.
Het slechtste wat nu kan gebeuren is niet dat een compromis nog wat tijd kost. Het slechtste is dat we weer een compromis sluiten dat niet gaat werken.
Alex Ouwehand,
Secretaris Stichting Groene Hart
Zoals gebruikelijk zijn reacties welkom via info@groenehart.info.