Participatie heeft een negatief imago gekregen. Plaatsing van windturbines trekt volle zalen. De komst van AZC’s leidde meerdere malen tot chaos en agressie. Binnen de ruimtelijke ordening is participatie van belangengroepen en omwonenden al decennia een verplichting, in het belang van leefbaarheid en algemeen maatschappelijk belang. De steeds terugkerende discussies hebben ook geleid tot regels die bescherming moeten bieden aan gezondheid, natuur, cultureel erfgoed, etcetera. Nu worden participatie en regelgeving steeds vaker gediskwalificeerd als tijdrovende hindernissen. Gaat snelheid boven kwaliteit?
Het antwoord ligt voor de hand: nee; we bouwen woningen, bedrijven en infrastructuur voor vele decennia. Is het logisch dat we nu windturbines willen bouwen boven de 20 jaar geleden gebouwde HSL-tunnel? Is het logisch dat we een nieuwe woonwijk bouwen op gestorte grond die twintig jaar geleden voor een andere nieuwbouwwijk werd afgegraven omdat deze te veel pfas bevat?
Participatie kan leiden tot minder bezwaarprocedures, als zij ook ruimte biedt voor opmerkingen en zichtbaar probeert bezwaren weg te nemen. Te vaak kent de overheid de bezwaren maar al te goed en heeft zij bewust een andere afweging gemaakt. Dan verwordt participatie tot een informatieavond en raken bewoners gefrustreerd.
Veel gemeenten hebben de verantwoordelijkheid voor participatie overgedragen aan de initiatiefnemers van een ontwikkeling; concreet de onderneming. Deze heeft geen belang bij een open discussie over voor- en nadelen van het plan. Soms worden in verkiezingstijd beloften gedaan die een paar maanden daarna worden ‘geschonden’. Zo vreemd is het niet dat veel kiezers de politici niet meer vertrouwen. Maar wordt het zonder regels en met minder inspraakmogelijkheden dan beter?
Opvallende overwinningen rond bescherming van gezondheid, natuur en milieu werden niet bereikt door bewoners, maar door professionele organisaties die een proces aanspannen met crowdfunding. Denk aan de Waddenvereniging en Greenpeace. Een voorbeeld is de stikstof-uitspraak.
In de praktijk heeft deze weinig effect. De bouwsector had al gauw ontdekt dat voor een groot project de vergunningsaanvraag steeds in kleine delen moet worden aangevraagd, dan blijven de negatieve effecten onder het minimum. De gemeenten accepteren deze trukendoos.
Participatie wordt serieus als deze plaatsvindt voordat een (definitieve) keuze is gemaakt. Het gaat dan over de kernvragen. Bijvoorbeeld: brengt de rondweg de oplossing die men beoogt? Ligt deze op de goede plek? Wat zijn de alternatieven? Kortom meer openbaarheid in het besluitvormingsproces en voor iedere belangengroep de ruimte om in dat afwegingsproces zijn eigen belangen professioneel te laten onderzoeken en vertolken.
Niet alle bewoners hebben dezelfde belangen en niet iedereen zal even gelukkig zijn met de uiteindelijke keuze. Maar acceptatie kan alleen groeien als iedereen echt serieus genomen wordt.
Annelies van Egmond
Secretaris Stichting Groene Hart
Zoals gebruikelijk zijn reacties welkom via info@groenehart.info.